Tajemnice basenów chrzcielnych na Ostrowie Lednickim
Dodane przez admin dnia Grudzień 24 2012 19:00:00
Ostrów Lednicki i odkryte tam ponad 20 lat temu baseny chrzcielne były tematem spotkania z filmem historycznym, które zostało zorganizowane przez Piastowskie Towarzystwo Historyczno-Turystyczne w sali widowiskowej Miejskiego Ośrodka Kultury w Gnieźnie. Podczas tego wieczoru odbyła się też miejska premiera filmu „Wyspa władców” oraz wykład dr Janusza Góreckiego z Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy dotyczący zarówno basenów, jak i filmu. Nie zabrakło również „miodowego ulepca Jaruhy” i niespodzianki na miłośników historii.
Treść rozszerzona
- Piastowskie Towarzystwo Historyczno-Turystyczne zaprosiło dzisiaj na pierwsze spotkanie z filmem historycznym połączone z prelekcją. Dzisiejszy wieczór zorganizowaliśmy wspólnie z Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy a jego motywem przewodnim jest film „Wyspa władców”. Jest to miejska premiera tego obrazu. Zanim jednak obejrzymy film będziemy mieli okazję zobaczyć fragmenty nieprezentowanego dotychczas filmu z odkrycia w 1988 roku basenów chrzcielnych na Ostrowie Lednickim oraz posłuchać wykład dr Janusza Góreckiego, kierownika Rezydencji Wczesnopiastowskiej na Ostrowie Lednickim na ten właśnie temat – powitał zebranych Karol Soberski, prezes Zarządu PTH-T.

Baseny chrzcielne
Spotkanie rozpoczęło się kilkuminutowym filmem nakręconym w 1988 roku, tuż po odkryciu na Ostrowie Lednickim basenów chrzcielnych. - Podczas prac wykopaliskowych na Ostrowie Lednickim w latach 1988 – 1989 dokonano sensacyjnych odkryć. Odsłonięto m.in. dwa zagłębienia w obejściu przypałacowej kaplicy, które oznaczono jako B1 (obiekt południowy) i B2 (obiekt północny). Były one wykonane w najgłębiej zalegającej posadzce obiektu i łączyły się z najstarszą fazą budowlaną tego sakralnego założenia – słyszymy głos lektora.

Dalej z filmu dowiadujemy się, że wkrótce naukowe wywody doprowadziły do stwierdzenia, że te zagłębienia to baseny chrzcielne. Kaplicę uznano za baptysterium w którym miał się odbyć chrzest pierwszego historycznego władcy Polski – księcia Mieszka I. - Wszystko wskazuje więc na to, że prawdopodobnie chrzest Mieszka I i jego świty odbył się na Ostrowie Lednickim, ale czy aby na pewno? Chyba już nigdy nie uzyskamy w tym względzie 100-procentowej pewności – tymi słowami lektor zakończył film o basenach chrzcielnych.

Po emisji tego obrazu, dr Janusz Górecki, kierownik Rezydencji Wczesnopiastowskiej na Ostrowie Lednickim przybliżył zebranym w sali widowiskowej MOK-u wynik tych badań z 1988 i 1989 roku oraz postarał się odpowiedzieć na pytanie, jak to z tym chrztem Mieszka I było.

- Temu odkryciu towarzyszyła ogromna dyskusja naukowa. Pojawiały się koncepcje, które przyjmowały funkcję chrzcielną tych odkrytych zagłębień. Pojawiała się też druga grupa koncepcji, która zupełnie negowała charakter tych odkryć, próbując sugerować, że mogą to być urządzenia do mieszania zaprawy. Ta dyskusja była bardzo żywa – mówi dr Janusz Górecki. - O ile w środowisku archeologii europejskiej są znane urządzenia, mieszadła do zapraw wapiennych czy gipsowych, o tyle te urządzenia odkryte na Ostrowie Lednickim mają zupełnie inny charakter. Tutaj mamy do czynienia z obiektami, które nie są koliste w rzucie, a każde z nich jest zupełnie inną formą, mianowicie połówką równoramiennego krzyża. Absolutnie więc odpada ten trop, że to mieszadła, bo o ile one mogą się odnosić do niektórych znanych urządzeń w Europie, to w odniesieniu tego co jest na Ostrowie Lednickim nie ma takiej możliwości – dodaje dr Górecki i podkreśla, że te baseny powstały tuż po połowie X wieku. Za tym przemawiają też materiały ceramiczne znalezione we wnętrzu i w otoczeniu kaplicy.

Chrzest Mieszka I odbył na Lednicy?
- Jedyna koncepcja, która pozostaje i którą możemy rozpatrywać to koncepcja o zagłębieniach związanych z chrztami, nie mieszadłami do rozdrabniania wapna, czy gipsu. Zresztą nie ma tu żadnych śladów wskazujących na zespolone czy nawarstwiające się na siebie kolejne fragmenty, które pozostały po tych mieszadłach – podkreśla J. Górecki. - Są to jedyne takie urządzenia w takim kształcie znane z ziemi polskich i tylko związane z Ostrowem Lednickim, wpisane w horyzont połowy X wieku – zaznacza. - W tym roku pobrane zostały próby węgielków do analiz C14, czyli datowania tego węgla metodą akceleratorową. Pierwsze wyniki, jeszcze niepublikowane, które mamy, mówią, że fundament spod basenu pochodzi z połowy X wieku, do lat 60. To są pojedyncze próby, ale one też mają swoją wymowę – dodaje.

Podsumowując swój wykład, dr Janusz Górecki stwierdził: - Nigdy jednoznacznie nie powiemy gdzie odbył się chrzest, chyba że pojawią się jakieś nowe zapiski, ale z tego co dzisiaj wiemy, chrzest mógł odbyć się albo na Ostrowie Lednickim, albo w Poznaniu. Ja będę optował za Ostrowem Lednickim.

„Wyspa władców”
Po prelekcji dr J. Góreckiego, zebrani mogli obejrzeć „Wyspę władców”, czyli filmową, popularno-naukową refleksję o Ostrowie Lednickim - ,,Świętej wyspie”, „Pomniku Historii Narodu Polskiego”, która we wczesnym średniowieczu była jednym z najważniejszych ośrodków państwa Pierwszych Piastów, miejscem chrztów i wiecznego spoczynku wczesnych elit, a także znaczącym centrum militarnym i gospodarczym naszego kraju.

Opowiadana w filmie historia sprzed tysiąca lat została oparta na wynikach pogłębionych badań archeologiczno- architektonicznych, badań z zakresu archeologii podwodnej, badań przyrodniczych i pozyskanych w ich trakcie zabytków, które poddane badaniom specjalistycznym prowadzonym przez Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy przy współpracy naukowców z różnych ośrodków w kraju zaczęły ukazywać zaklęty w nich obraz życia naszych pierwszych władców, tworzących podstawy naszej państwowości. Zastosowane w filmie inscenizacje, animacje i rekonstrukcje komputerowe przenoszą widza z malowniczego krajobrazu lednickiej wyspy do dawnych osad obsługujących dwór księcia, ratajów uprawiających ziemię, rzemieślników w ich warsztatach, kupców prowadzących handel i wojów broniących swej domeny w czasie najazdu księcia czeskiego Brzetysława. Film to piękna, naukowa, fabularyzowana, poetycka opowieść o często przez nas nieuświadamianym, stałym związku współczesnych z przeszłością.

„Miodowy ulepiec Jaruhy”
Podczas spotkania, które odbywało się w sali widowiskowej Miejskiego Ośrodka Kultury w Gnieźnie można było spróbować „miodowego ulepca Jaruhy” - placka specjalnie na ten dzień przygotowanego przez Muzeum. Były też inne wypieki przygotowane przez jedną z członkiń PTH-T oraz kawa i herbata.

Kim była Jaruha? Jak się okazuje, była... wiedźmą. Mimo tego, placek był wyśmienity i znikał z talerzy w ekspresowym tempie.

Inną niespodzianką dla wszystkich miłośników historii była możliwość zaopatrzenia się – bezpłatnie – w wiele publikacji Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. Placówka ta udostępniła uczestnikom spotkania kilkadziesiąt tytułów książek zarówno związanych z Ostrowem Lednickim, jak i również z innymi miejscami należącymi do Muzeum.

Kolejne spotkanie
W lutym przyszłego roku odbędzie się kolejne spotkanie z filmem historycznym. Tym razem przy współpracy z Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Już dzisiaj wszystkich miłośników historii zapraszamy na to spotkanie. Wszelkie informacje na ten temat będą dostępne na portalu PiastowskaKorona.pl.

(as)
Fot. A. Frąckowiak, P. Kostusiak