Grodziska i święte miejsca Słowian: Najstarsze budowle Ziemi Kiszkowskiej
Dodane przez admin dnia Wrzesień 21 2012 09:00:00
Warto czasem pozwiedzać i zobaczyć prastare miejsca, gdzie przeszłość miesza się z teraźniejszością. Gdzie, oprócz dzikich zwierząt, dawno nikt nie zaglądał. Kiedyś były to miejsca strategiczne, o które toczono walki, rozgrywano spory, gdzie ludzie szukali schronienia w czasie wojen. Tą publikacją rozpoczynamy cykl w którym będziemy prezentować grodziska znajdujące się na terenie dziesięciu powiatów Wielkopolski, Pałuk i Kujaw. Jest to zaczyn projektu, autorstwa Bartosza Krąkowskiego i Anny Frąckowiak, o roboczym tytule „Grodziska i święte miejsca Słowian”.
Treść rozszerzona
W powiecie gnieźnieńskim, jak i w całym naszym regionie takich miejsc jest kilkanaście, może nawet kilkadziesiąt. Nie wszystkie są jednak odkryte, skatalogowane i opisane przez archeologów. Miejsca te, nazywane są grodziskami, gródkami stożkowatymi, niekiedy mylnie: kurhanami.

Grodziska to pozostałości po grodzie albo osadzie obronnej, mające często kolisty kształt lub wieloboczne wzniesienie. Zazwyczaj wokół nich zachowane są ślady wałów drewniano - ziemnych oraz fos. Na terenie Polski grody budowane były w dwóch okresach: w późnej epoce brązu i wczesnej epoki żelaza (czasy kultury łużyckiej i kultury pomorskiej) oraz w okresie wczesnego średniowiecza (od VII-VIII w. n.e.).

Do czasów współczesnych w Polsce zachowało się około 1500 grodzisk. Większość z nich podlega ochronie prawnej i wpisana jest do rejestru zabytków. Niestety część z niuch została bezpowrotnie zniszczona poprzez niwelację terenu, wybieranie żwiru czy piasku. rozkopywanie przez pseudo poszukiwaczy skarbów posługujących się wykrywaczami metali.

W krajobrazie wyróżniają się przede wszystkim swym kształtem i usytuowaniem w terenie. Budowane były w całości przez ludzi lub były wykorzystywane naturalne ukształtowanie terenu. Na przełomie IX i X wieku budowano je na ogół w dolinach rzecznych, przy jeziorach, na niewielkich wzniesieniach, otaczano rowem lub fosą. Z wybieranej ziemi usypywano kolisty kopiec i wały. Na ich szczycie umiejscowiona była najczęściej drewniana lub kamienna wieża, służąca jako mieszkanie lub w celach obronnych. Plateau otoczone było palisadą. Do kopca przylegał często rodzaj podgrodzia, niekiedy otoczonego palisadą, nad którym również górowała wieża. Najstarsze przedstawienie ikonograficzne takiego założenia znajduje się na tkaninie z Bayeux, przez co motte kojarzone są z normandzką ekspansją w Anglii. Cechą charakterystyczną grodzisk, jest też flora, gdyż występują na nich nieliczne gatunki roślin, które były uprawiane przed wiekami, tzw. relikty dawnych upraw.


Imiołki
Dziś chcielibyśmy Państwu przedstawić 3 grodziska, które znajdują się na terenie Gminy Kiszkowo. Na wszystkich trzech zostały przeprowadzone badania powierzchniowe, dzięki którym wstępnie określono czas ich powstania. Datowane są na wczesne średniowiecze. Ich położenie nie jest bynajmniej przypadkowe.

Pierwsze grodzisko znajduje się w Imiołkach usytuowane jest tuż nad brzegiem jeziora Lednickiego. Miejscowość ta jest najstarszą wzmiankowaną piśmiennie wsią w Gminie Kiszkowo. Informacje o niej znajdujemy już w 1136 roku w bulli papieża Innocentego II. Dzięki przeprowadzonym badaniom archeologicznym wiadomo jednak, iż życie w tym miejscu toczyło się już znacznie wcześniej. Znalezione i wykopane na terenie miejscowości przedmioty, pochodzą ze środkowej epoki kamiennej, czyli mezolitu. Odkryto tez wiele przedmiotów pochodzących z późniejszych okresów. Stożek ziemny w Imiołkach posiada stosunkowo niewielki obszar i otoczony jest fosą o prawie 2 metrowej głębokości. Od strony jeziora fosa jest mniej widoczna. Praktycznie całe wzniesienie porośnięte jest krzewami tarniny i głogów a przy fosie zachowało się kilka starych głowiastych wierzb. Na jego szczycie stoi drewniany krzyż z pasyjką z Wejherowa. U podnóża kopca leży duży kamień, na którym wyryta jest następująca inskrypcja: „Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy 1996. Dawna Mogiła Żołnierska w Imiołkach”. Do końca nie jest wyjaśniona sprawa pochodzenia tego grodziska. Inna teoria głosi iż kopiec ten iż służył jako mogiła dla rycerzy poległych pod Kłeckiem w walce ze Szwedami w 1656 roku. Badany był trzykrotnie i do dziś jego tajemnica nie została odkryta.

Sławno
Drugie grodzisko znajduje się w sąsiedniej miejscowości – na cmentarzu w Sławnie, po prawej stronie drogi wiodącej z Gniezna do Kiszkowa. Na jego szczycie postawiona została kaplica cmentarna. Powstała ona dzięki staraniu księdza Stolzmana. Budowę rozpoczęto w 1783 roku a oddano do użytku w 1785 roku. Badania tego grodziska przeprowadzono pięciokrotnie, kolejno w 1922, 1934, 1964, 1981 i 1984 roku. Nieopodal cmentarza, szczególnie w okresie jesienno – zimowym, widoczny jest tzw. wał szwedzki. Niektórzy twierdzą, iż niewiele ma on wspólnego ze Szwedami, a usypany został dla Albina Węsierskiego – właściciela dóbr Zakrzewo, by mógł jego szczytem, konno jeździć do kościoła w Sławnie.

Turostwo
Trzecie, najbardziej okazałe grodzisko znajduje się nieopodal Kiszkowa, w miejscowości Turostowo. Jego powierzchnia zajmuje prawie 1ha, a wejście na nie dla niejednego jest nie lada wysiłkiem – szczególnie wiosną i latem, gdy dostępu strzegą drzewa, krzewy oraz zalana fosa. Imponujących rozmiarów jest także usypany wał oddzielający je od strony jeziora. Z jego szczytu rozlega się piękny widok na Jezioro Turostowskie a od północy, na dolinę tegoż jeziora. Całe grodzisko porośnięte jest urokliwym starym drzewostanem. W fosie dominują okazałe olchy i jesiony a na skarpach wiązy i kolny.

W kolejnych publikacjach przedstawimy dalsze miejsca, które znajdą się w projekcie o roboczym tytule „Grodziska i święte miejsca Słowian”. Celem projektu jest wyznaczenie szlaku obejmującego najciekawsze, aczkolwiek mało znane miejsca związane z początkami naszej państwowości, a realizowany on będzie przez Piastowskie Towarzystwo Historyczno-Turystyczne. Projekt, na który składać się będzie oznakowanie opisywanych miejsc, to także folder opisujący historię grodzisk i świętych miejsc Słowian, a także projekt edukacyjny dla szkół.

Anna Frąckowiak
Bartosz Krąkowski


Współpraca: Karol Soberski