„Gniezno – miasto królów”
Dodane przez admin dnia Lipiec 25 2012 19:00:00
Od 3 sierpnia do 16 grudnia 2012 r. w Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie będzie prezentowana niezwykła wystawa „Gniezno – miasto królów”, której działania promocyjne i edukacyjne są częścią projektu Miasta Gniezna „Królewskie Gniezno w sercu Wielkopolski” współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach WRPO na lata 2007-2013.
Treść rozszerzona
- „Gniezno – miasto królów” - poprzez tę wystawę chcemy przypomnieć, nie tylko gród gnieźnieński w aspekcie stołeczności, ale pokazać jak ważnym miejscem, jak świętym miejscem zanurzonym w sferze sacrum, ale i w sferze władzy nie tylko duchowej, ale i świeckiej było Gniezno we wczesnopiastowskiej Polsce – mówi Gerard Radecki, dyrektor Muzeum Początków Państwa Polskiego. - Wystawa ukaże okoliczności kolejnych koronacji królewskich za panowania dynastii Piastów, sukcesję tronu piastowskiego przez Andegawenów i Władysława Jagiełłę, polityczny i jednocześnie sakralny charakter ceremoniału koronacyjnego w wiekach średnich. Dzięki zaprezentowanym dziełom sztuki sakralnej i świeckiej, wystawa ukaże trwałość tradycji historycznej Gniezna jako kolebki państwa polskiego, również w czasach I Rzeczpospolite – dodaje.

Tematyką wystawy będą: koronacje królewskie w katedrze gnieźnieńskiej (od 1025 do 1300 r.); siedziby królewskie w XI w.; tęsknota elit społecznych i książąt piastowskich w epoce rozbicia dzielnicowego za koroną królewską; funkcja koronatorów królów i królowych Polski jako przywilej arcybiskupów gnieźnieńskich (od 1418 r. – prymasów Polski);obawy arcybiskupów gnieźnieńskich o utratę przywileju koronacji królów i królowych Polski; świadomość i pamięć o tradycji Korony Królestwa Polskiego i Gniezna jako miejsca legitymizacji władzy królewskiej w okresie rozbicia dzielnicowego i w czasach I Rzeczypospolitej (jej odbicie w kulturze i sztuce Polskiej). Autor wystawy jest Stanisław Pasiciel, a kuratorem Jakub Magrian.

- Gniezno to stołeczne miasto, tutaj koronowano pięciu królów Polski: Bolesława Chrobrego, Mieszka II, Bolesława Śmiałego, Przemysła II i Wacława II. Wystawa „Gniezno – miasto królów” pokazuje faktyczną historię królewskiego miasta. Myślę, że przyciągnie ona sporo turystów, by poczuć tego ducha historii – uważa Jacek Kowalski, prezydent Gniezna.

Ciekawe zabytki
Na ekspozycji znajdzie się ponad 140 zabytków, wypożyczonych z wiodących instytucji kulturalnych w kraju i za granicą. Do wystawy opracowano bogato ilustrowany dwujęzyczny katalog zawierający teksty poświęcone tematyce pierwszych koronacji królewskich w Polsce. - Najciekawszym zabytkiem, ewenementem na naszej wystawie jest kopia regaliów królewskich, których oryginalne zostały zrabowane po III rozbiorze Polski przez Prusaków. Wywiezione ze skarbca katedry wawelskiej i przetopione na dukaty. I kilkanaście lat temu jeden z mieszkańców Nowego Sącza dotarł do tej emisji dukatów z końca XVIII wieku i zakupił ich pewną partię. Następnie je przetopił i na podstawie ikonografii z tegoż kruszcu, przy udziale rzemieślników, złotników wykonał kopię tych królewskich regaliów, czyli koronę, berło i jabłko. I ten swoisty zabytek będzie prezentowany na naszej wystawie – wyjaśnia G. Radecki.

Wystawie towarzyszy także specjalny program edukacyjny „Zostań królem!”. Obejmuje on lekcje muzealne oraz cykl bezpłatnych warsztatów i działań kreatywnych. Od września zapraszamy najmłodsze dzieci na lekcję „Poczet królów na wesoło”, a starsze na warsztaty obywatelskie „Jak powstało państwo polskie” oraz „Państwo w budowie”, podczas których zastanowimy się nad rolą władcy w średniowieczu i we współczesnym społeczeństwie. Natomiast podczas specjalnego bezpłatnego cyklu warsztatów poznawać będziemy m.in. tajniki królewskiej siedziby, sekrety kancelarii króla oraz przebieg ceremonii koronacji. Będziemy uczyć się tańca dworskiego oraz sporządzimy dokument pisząc piórem. Zajęcia skierowane będą do rodzin z dziećmi oraz uczniów szkół podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych.

Patronat honorowy nad wystawą objęli ks. abp Józef Kowalczyk, Prymas Polski i prezydent Gniezna, Jacek Kowalski.

Wystawa będzie podzielona na cztery zasadnicze moduły, które z kolei przedstawiać będą kluczowe zagadnienia przy pomocy mniejszych zespołów zabytków:

Moduł A: I. Koronacje dwóch pierwszych monarchów – Przedstawi działania księcia Bolesława Chrobrego mające na celu uzyskanie sakry królewskiej, wskazując jako ich punkt wyjściowy zjazd gnieźnieński w roku tysięcznym. Ukaże ich późny finał – koronację Bolesława na pierwszego króla Polski w 1025r. oraz rychłe uzyskanie tytułu królewskiego przez jego syna, Mieszka II, którego trzeci spośród władców piastowskich nie zdołał utrzymać.

Moduł B: II. Arcybiskup Aaron i koronacja Bolesława Śmiałego w 1076 r. – Zobrazuje krótkotrwałe przywrócenie tytułu króla Polski po okresie upadku wczesnej monarchii piastowskiej, spowodowanego wojną domową, reakcją pogańską i najazdem czeskim, a następnie – po niezbędnej modernizacji aparatu państwowego, przeprowadzonej za panowania Kazimierza Odnowiciela. Podkreśli znaczenie współpracy Bolesława Szczodrego z Grzegorzem VII w jego dziele reformy Kościoła i opowiedzenia się księcia po stronie papieża w sporze z cesarzem o inwestyturę dla poparcia jego starań o uzyskanie korony. Wskaże ścisłe związki przyczynowo-skutkowe między restytucją arcybiskupstwa gnieźnieńskiego przez Bolesława i tym samym – zachowaniem prymatu wielkopolskich metropolitów nad krajową prowincją kościelną, a utrzymaniem roli koronatorów władców. Przypomina także o odbudowie zniszczonej przez najazd Brzetysława gnieźnieńskiej bazyliki przedromańskiej w formie romańskiej katedry i ponownej konsekracji świątyni w 1064r., umożliwiającej zorganizowanie uroczystości koronacyjnych w jej murach w roku 1076.

III. Tęsknota za koroną w okresie rozbicia dzielnicowego – Wprowadzi zwiedzającego w specyfikę kolejnego okresu – 126 lat braku koronowanych władców na tronie Polski, rozpoczynającego się utratą władzy i wygnaniem Bolesława Szczodrego na skutek buntu opozycji możnowładców przeciw jego rządom. Przypomni o podejmowanych w epoce rozbicia politycznego kraju, inicjatywach książąt dzielnicowych, wspieranych przez część możnowładztwa i duchowieństwa, mających na celu scalenie wszystkich ziem polskich pod rządami jednego panującego, a jednocześnie – przywrócenie monarchom piastowskim tytułu królewskiego.

IV. Arcybiskup Jakub Świnka koronatorem Przemysła II i Wacława II Czeskiego w Katedrze Gnieźnieńskiej – Kontynuując wątki rozpoczęte w poprzednim podtemacie niniejszego modułu, zaprezentuje eksponaty związane z przywróceniem Królestwa Polskiego za sprawą przeprowadzonej w 1295r. koronacji Przemysła II oraz początek procesu jednoczenia rozproszonych księstw dzielnicowych pod panowaniem ostatniego koronowanego w Gnieźnie monarchy - Wacława II. Obok sylwetek obu królów, silnie wyeksponowana zostanie w opisywanym tutaj zespole wystawowym, postać arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba Świnki – zdecydowanego zwolennika zjednoczenia państwa, sprzymierzeńca Przemysła II jako pretendenta do tytułu króla Polski oraz koronatora wielkopolskiego Piasta i jego czeskiego następcy.

Moduł C: V. Arcybiskupi Gnieźnieńscy koronatorami królów w katedrze wawelskiej. – Omówi okoliczności nadania sakry królewskiej ostatnim władcom piastowskim na polskim tronie i roli arcybiskupów gnieźnieńskich podczas koronacji , w związku z przeniesieniem uroczystości koronacyjnych do Katedry Wawelskiej przez Władysława Łokietka w roku 1320. Jednocześnie zasygnalizuje pojawienie się terminu „Korony Królestwa Polskiego”, oznaczającego wzrost znaczenia instytucji państwa względem pozycji monarchy i powolne narodziny świadomości narodowej średniowiecznych elit feudalnych, w sytuacji wygaśnięcia rodu panującego.

VI. Katedra Gnieźnieńska miejscem legitymizacji władzy Ludwika Węgierskiego i Władysława Jagiełły nad całym krajem. – Podejmie poprzednio poruszony wątek metropolitów gnieźnieńskich, kontynuujących ich tradycyjną funkcję koronatorów władców polskich, także wobec Andegawenów i założyciela trzeciej polskiej dynastii - Władysława Jagiełły.

VII. Obawy arcybiskupów gnieźnieńskich związane z możliwością utraty przywileju koronacji króla oraz przewodniczenia innym uroczystościom związanym z rodziną królewską. – Wyjaśni, w jaki sposób tradycyjny, niepisany przywilej koronacyjny arcybiskupów gnieźnieńskich (od 1418r. – prymasów Polski) został usankcjonowany dokumentami kolejnych Jagiellonów – Kazimierza Jagiellończyka i Zygmunta Starego.

Moduł D: W blasku korony Bolesława Chrobrego. Od Odrodzenia do Oświecenia - Ukaże bogaty dorobek sztuki i literatury staropolskiej - od epoki odrodzenia do III rozbioru Polski, stanowiący odzwierciedlenie tradycji i wyraz świadomości uniwersalizmu instytucji Korony Królestwa Polskiego wśród ówczesnych elit społecznych, z zaznaczeniem roli Gniezna jako miejsca pierwszych koronacji królewskich.

Karol Soberski