Szlakiem kościołów drewnianych wokół Puszczy Zielonka
Dodane przez admin dnia Marzec 30 2012 08:00:00
Kilka dni temu powitaliśmy wiosnę. Na dworze robi się coraz cieplej, słoneczko coraz śmielej zagląda do nas zza chmur. Z każdym dniem widać, że wielkimi krokami zbliża się upragnione ciepełko. Przyleciały już zza mórz ptaki, latają pszczoły. Zakwitły przebiśniegi, śnieżyce i szarotki. Przed domami widać krzątających się ludzi porządkujących swoje obejścia. Do szaf pochowaliśmy już cieplejsze kurtki i szale. Po kilku miesiącach szarości i zimna, z chęcią wychodzimy na dwór.
Treść rozszerzona
Wiosną budzą się marzenia, stajemy się radośni, mamy więcej chęci do życia. Snujemy plany. Jest to też odpowiedni czas, na pierwsze wędrówki i małe wycieczki. W powiecie gnieźnieńskim jest sporo miejsc wartych zobaczenia, odwiedzenia. Dziś proponujemy Szlak kościołów drewnianych wokół Puszczy Zielonka. Został on opracowany z myślą o turystyce samochodowej. Powstał on 1 września 2005 roku, na mocy porozumienia Związku Międzygminnego „Puszczy Zielonka” i Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego.

Jego celem jest stworzenie warunków do dobrego zapoznania się z dziedzictwem drewnianej architektury sakralnej na terenie gmin Związku, docenienie wartości duchowych i materialnych związanych z drewnianymi kościołami. Program ma zwrócić uwagę na jeszcze jedną zależność. Szlak kościołów drewnianych prowadzonych jest wokół puszczy, która stanowi zaplecze naturalnego budulca, czyli drewna. Pokazuje więc jak bliskie było w dawnych czasach współistnienie człowieka ze środowiskiem naturalnym (lasem), jak bezpośredni był związek między kulturą a naturą.

W całej Wielkopolsce znajduje się 230 takich budowli, z czego 12 zlokalizowanych jest na terenie Puszczy Zielonka, a trzy w gminie Kiszkowo. Większość parafii na szlaku powstało już w średniowieczu. W kościółkach można zobaczyć unikatowe dzieła sztuki począwszy od gotyku przez barok po czasy współczesne. Każda świątynia ma też niezwykłą historię, o której opowiadają ustawione przy obiektach tablice informacyjne.

Szlak 12 kościołów drewnianych wokół Puszczy Zielonka obejmujące następujące kościoły:
w gminie Kiszkowo - Kościół św. Jana Chrzciciela w Kiszkowie, Kościół Bożego Ciała w Łagiewnikach Kościelnych, Kaplica św. Rozalii w Sławnie;
w gminie Pobiedziska - Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Węglewie;
w gminie Czerwonak - Kościół św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Marii Panny w Kicinie;
w gminie Swarzędz - Kościół św. Mikołaja w Wierzenicy, Kościół św. Michała Archanioła w Uzarzewie;
w gminie Murowana Goślina - Kościół św. Marii Magdaleny w Długiej Goślinie;
w gminie Skoki - Kościół św. Mikołaja Biskupa w Skokach, Kościół św. Michała Archanioła w Jabłkowie, Kościół Wszystkich Świętych w Raczkowie, Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Rejowcu.

Kościół św. Jana Chrzciciela w Kiszkowie
Jest to najstarsza drewniana świątynia w Gminie Kiszkowo. Modrzewiowy kościółek parafialny pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela datowany jest bowiem na 1733 rok. Stoi on na stromej skarpie, w otoczeniu starych rozłożystych kasztanowców i modrzewia. W kościele tym odbywają się codziennie msze święte, chrzty, śluby i pogrzeby. Cechą charakterystyczną kościółka jest to, iż na jego wieży nie ma krzyża, a herb Pilawy, ówczesnego arcybiskupa gnieźnieńskiego, a zarazem prymasa Polski Teodora Potockiego. Kościół jest konstrukcji zrębowej, oszalowany. Orientowany. Jednonawowy z nieco węższym, zamkniętym trójbocznie prezbiterium.

Pierwszy drewniany kościół we wsi wzniesiony został w XIV w. Obecna świątynia wzniesiona został dzięki staraniom proboszcza Jana Wypijewskiego. Dobudowano ją do starszej pochodzącej z 1695 r. murowanej kaplicy p.w. NPM, ufundowanej w XVII wieku przez Łukasza Niemojewskiego, który doznał uzdrowienia za pomocą cudownego obrazu i wzniósł murowaną kaplicę jako wotum dziękczynne. Dzięki temu wydarzeniu powstało Sanktuarium Matki Boskiej Kiszkowskiej.

Obraz ten znajduje się obecnie w ołtarzu głównym. Wizerunek Matki Boskiej z Dzieciątkiem łaskami słynący, nakryty srebrną sukienką i otoczony licznymi wotami. Jest on zasłaniany przez współczesny (z 1999 roku) obraz Chrzest Chrystusa w Jordanie.

Do zabytków znajdujących się w kościele, zaliczyć możemy: ołtarz główny z poł. XVIII w., dwa ołtarze boczne neoklasycystyczne z XIX w. (a w nich wizerunki Najświętszego Serca Pana Jezusa oraz świętego Józefa), barokowe: ołtarz w kaplicy i ambona z XVIII w., chrzcielnica z XVII w., baldachim z XVIII w. oraz rzeźbiony fotel z XIX w.

Kościół p.w. Bożego Ciała w Łagiewnikach Kościelnych
O kościele tym wspominają akta konsystorialne gnieźnieńskie z 1420 roku, określając go jako starożytny. Na początku XVI wieku, Jerzy Latalski – właściciel wsi, odebrał katolikom świątynię i przekazał ją najpierw kalwinom, później luteranom, a na końcu braciom czeskim. W 1614 roku rodzina Latalskich sprzedała Łagiewniki Kościelne Mikołajowi Górskiemu z Miłosławia, a nowy właściciel zwrócił ją katolikom.

Obecny kościół wybudowany został w 1741 roku staraniem ówczesnego proboszcza, ks. Śliwińskiego. Jest on konstrukcji zrębowej, oszalowany, orientowany, jednonawowy. Do nawy od strony zachodniej przylega wieża konstrukcji słupowej z kruchtą w przyziemiu.

Wewnątrz świątyni na uwagę zasługuje bogata dekoracja malarska na stropie z okresu ostatniego remontu, przedstawiająca na kolejnych dziesięciu panneaux cykl symbolicznych przedstawień nawiązujących do męczeńskiej śmierci Chrystusa, Odkupienia i Eucharystii. W ołtarzu głównym (późnobarokowym), obraz z przedstawieniem Ostatniej Wieczerzy (późniejszy XIX –wieczny). Z tego samego okresu pochodzi umieszczony powyżej wizerunek św. Barbary – patronki dobrej śmierci.

W lewym ołtarz bocznym centralne miejsce zajmuje XIX-wieczny obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. W górnej części przedstawienie św. Anny Samotrzeć (z Maryją i Dzieciątkiem Jezus), a po bokach figury rodziców Maryi: św. Anny i św. Joachima. W dolnej części po bokach ołtarza znajdują się figury ewangelistów Mateusza i Marka. W prawym ołtarzu bocznym znajduje się malowany na desce obraz Ecce Homo. Po bokach, figury ewangelistów Łukasza i Jana. Warto zwrócić uwagę na obraz znajdujący się w górnej części ołtarza - św. Mikołaj wskrzeszający trzech niewinnych rycerzy straconych na rozkaz cesarza.

Obok kościoła drewniana znajduje się dzwonnica z 2 poł. XVIII w., konstrukcji słupowej, nakryta dwuspadowym dachem namiotowym, pokrytym gontami.

W otoczeniu kościoła znajdowała się także płyta nagrobna Jerzego Latalskiego, kasztelana lądzkiego z 1556 roku. Wykonana była z piaskowca o wymiarach: 210 cm x 155 cm x 21,5 cm. Przedstawiała ona postać rycerza, którego głowa jest zwrócona na prawo, broda przycięta w szpic. Na złożonych rękach widniał pierścień z symbolem krzyża. W narożnikach znajdowały się tarcze herbowe. Na jednej herb rodu Prawdzic, na drugiej herb rodu Poraj, na trzeciej herb rodu Wieniawa, czwarta tarcza natomiast była nieczytelna. Obecnie płyta oddana jest do Lapidarium ewangelicko – reformowanym sztuki sepukularnej w Żychlinie, na terenie dawnego cmentarza przy kościele. Muzeum to znajduje się koło Starego Miasta niedaleko Konina, a oprócz nagrobnej płyty Latalskich, znajduje się około 70 sztuk innych pozostałości po nagrobkach, w tym ze Skoków oraz Taboru koło Sycowa – terenów dawnej Jednoty Wielkopolskiej.

Kościół p.w. św. Rozalii w Sławnie

Jest to drewniana kaplica cmentarna. Została ufundowana w 1785 roku przez ówczesnego proboszcza księdza Józef Ignacy Stolzman, którego ciało spoczywa w krypcie pod ołtarzem głównym.Legenda głosi, że w pobliżu wzgórza miejscowemu pastuszkowi ukazała się św. Rozalia, co skłoniła księdza do wybudowania w tym miejscu kaplicy.

Świątynia ma konstrukcję zrębową, oszalowaną. Orientowana. Jednonawowa z węższym, zamkniętym trójbocznie prezbiterium. Po zachodniej stronie nawy wieża konstrukcji słupowej, z kruchtą w przyziemiu i dwoma składzikami po bokach. Pod nawą znajduje się krypta grobowa ostatnich właścicieli wsi, Chełmickich. Dach pokryty jest gontem. Nad wieżą hełm cebulasty również kryty gontami. Wewnątrz strop o równej wysokości w nawie i prezbiterium, ozdobiony dekoracyjnymi listwami z malowanym ornamentem. W zwieńczeniu ścian malowane girlandy oraz ornament geometryczno-roślinny.

W ołtarzu głównym z ok. 1785 r. znajduje się współczesny obraz św. Rozalii. W ołtarzach bocznych natomiast figury Matki Boskiej i św. Teresy. Na belce tęczowej rzeźba św. Barbary z krzyżem oraz putta z klepsydrą i czaszką.

Po zwiedzeniu kościółka, warto również zwrócić uwagę na sam cmentarz, który jest jednym z ładniejszych i ciekawszych w powiecie. Nekropolia ta została założona na terenie średniowiecznego grodziska około 1783 roku. Można na nim odnaleźć m.in. stare figury, krzyże, potężne pomnikowe drzewa zachwycające swą urodą, stary grobowiec z XIX wieku, XIX-wieczny grób żołnierza oraz nagrobki powstańców.

Koło cmentarza znajduje się również pomnik poległych i rozstrzelanych oraz zamordowanych w więzieniach i obozach koncentracyjnych parafii Sławno poległych w latach 1939 – 1945.

Tekst i fotografie:
Anna Frąckowiak
Bartosz Krąkowski