Głębokie - Pierwsza Polska Bulla Książęca - odkrycie nieco zapomniane
Dodane przez admin dnia Styczeń 31 2012 18:00:00
Niebywałego znaleziska dokonano w Głębokiem w gminie Kiszkowo. Znalezisko sensacyjne, ale jakby nieco zapomniane. We wrześniu 2002 roku dwójka archeologów Małgorzata i Mirosław Andrałojć z Poznania, w warstwie ornej, w trakcie terenowej weryfikacji stanowiska – osady z połowy XII wieku i miejsca odkrycia znanego skarbu z końca XII, wykopała połowę ołowianego krążka. Krążek ten został zinterpretowany jako pieczęć władcy Bolesława Krzywoustego. Zabytek został przekazany do zbiorów Muzeum Archeologicznego w Poznaniu w maju 2003 roku.
Treść rozszerzona
Znalezisko to, wywołało wówczas mnóstwo kontrowersji wśród historyków, gdyż w żadnych źródłach pisanych nie odnotowano używania bulli przez polskiego władcę. Bulla to pieczęć najwyższej rangi. Jako forma przedmiotu pochodzi ze starożytnego Rzymu, w średniowieczu była w powszechnym użyciu w kancelariach Bizancjum i w strefie wpływów kulturowych tego Imperium, w tym wśród książąt ruskich - najstarsze zachowane bulle z tego obszaru są datowane już na drugą połowę X wieku (bulla księcia Światosława).

W Europie łacińskiej sytuacja kształtowała się nieco inaczej, gdyż tu podstawowe znaczenie miały bulle papieskie, pieczęcie o nieprzerwanej od VI wieku tradycji, a zarazem najbardziej sformalizowane - w ciągu całego średniowiecza jedynie 2 razy zmieniał się ich zasadniczy typ ikonograficzny i raz forma zapisywania legend. Ołów był materiałem używanym do sporządzania pieczęci w Italii, w południowej Francji, znane są też bulle miejskie i bulle zakonów rycerskich. Bulle ołowiane stosowali okazjonalnie królowie i cesarze niemieccy - w IX - XI w., znana jest też bulla króla węgierskiego Piotra. Sporadycznie w X - XII, a powszechniej od XIII wieku pojawiają się z kolei złote bulle, często przy ważnych aktach prawnych.

Dzieje pieczęci polskich władców znane są szerzej dopiero od 4 ćwierci XII wieku, a jedynym dowodem wcześniejszego ich używania w kancelariach Piastów jest starsza jeszcze o co najmniej 70 lat pieczęć księcia Władysława Hermana. Odkrycie z Głębokiego w sposób zupełnie niespodziewany uzupełniło nieco tę lukę. Jest to druga, po wspomnianej wyżej, najstarsza pieczęć piastowska - przy tym pieczęć najwyższej rangi. Nie wiadomo skąd wzięło się prawo do jej używania i wyjątkowa pod tym względem pozycja polskiego władcy w końcu 1 ćwierci XII wieku.

Dziś znanych już jest w Polsce 5 tego typu zabytków: bulla z Głębokiego, z Poznania (Ostrów Tumski), z Gniezna, z Płocka i z Kujaw (okolice Brześcia Kujawskiego).

Bulla z miejscowości Głębokie, zachowana jest w połowie, z czytelnym fragmentem legendy: + [...](L)AVI D(V)[...](I)S POL i rewersu: (+) S A(DA)LBE(R)[...].

Bulle z Gniezna, z okolic Płocka i z Kujaw wybite prawdopodobnie tą samą parą stempli, przy czym na pierwszej, także zachowanej w połowie, czytelne są fragmenty legend: SIGIL(L)[...]P+L i (+ S) ADA(L)[...], na drugiej: [...](G)[...](L)[...]ZLAVI DV(C)IS P oraz: + S ADA[...]B(E)RT[...], na ostatniej zaś: SIGILLVE56 BOLE[...]VCIS P+L i + S A[...]BERT[...].

Odnalezienie w ciągu kilku lat pięciu ołowianych bulli książęcych daje nowe spojrzenie na początki polskiego dokumentu, jego już wówczas wewnętrzny obieg, początki pieczęci, problemy mennictwa. W świetle tego zabytku należy inaczej niż dotąd widzieć i docenić kulturę prawną i polityczną kraju już w pierwszych dziesięcioleciach XII wieku.

Anna Frąckowiak
Fot. R.A. Kargul

Źródło:
1. Małgorzata Andrałojć, Mirosław Andrałojć, Bulla Bolesława księcia Polski / Eine bulle von Fürst Bolesław von Polen, Wydawnictwo PTPN, Poznań 2004 r.
2. bulla.archeo.edu.pl/bulle.htm